Phòng, chống tác hại của thuốc lá

Thuốc lá - Nguyên nhân hàng đầu của cái chết, bệnh tật và sự bần cùng

16:28 10/12/2020 | Lượt xem : 4593

Thuốc lá là một trong những mối đe dọa sức khỏe cộng đồng lớn nhất mà thế giới từng phải đối mặt, đã giết chết hơn 8 triệu người mỗi năm trên khắp thế giới. Hơn 7 triệu người trong số đó tử vong là do sử dụng thuốc lá trực tiếp trong khi khoảng 1,2 triệu người không hút thuốc tiếp xúc với khói thuốc thụ động.

Ảnh minh họa (Nguồn: Internet)

Tất cả các loại thuốc lá đều có hại và không có mức phơi nhiễm thuốc lá an toàn. Hút thuốc lá là hình thức sử dụng thuốc lá phổ biến nhất trên toàn thế giới. Các sản phẩm thuốc lá khác bao gồm thuốc lào, các sản phẩm thuốc lá không khói khác nhau, xì gà, thuốc lá cuộn, thuốc lào, bidis và kreteks.

Sử dụng thuốc lào gây tổn hại đến sức khỏe tương tự như sử dụng thuốc lá điếu. Tuy nhiên, những nguy hại đối với sức khỏe của việc sử dụng thuốc lào thường ít người dùng hiểu rõ.

Sử dụng thuốc lá không khói rất dễ gây nghiện và gây hại cho sức khỏe. Thuốc lá không khói có chứa nhiều độc tố gây ung thư và việc sử dụng nó làm tăng nguy cơ ung thư đầu, cổ, họng, thực quản và khoang miệng (bao gồm ung thư miệng, lưỡi, môi và nướu) cũng như các bệnh răng miệng khác nhau.

Hơn 80% trong số 1,3 tỷ người sử dụng thuốc lá trên toàn thế giới sống ở các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình, nơi gánh nặng bệnh tật và tử vong liên quan đến thuốc lá là nặng nề nhất. Sử dụng thuốc lá góp phần gây ra đói nghèo bằng cách chuyển hướng chi tiêu của hộ gia đình từ các nhu cầu cơ bản như thực phẩm và chỗ ở sang thuốc lá.

Chi phí kinh tế của việc sử dụng thuốc lá là rất lớn và bao gồm chi phí chăm sóc sức khỏe đáng kể để điều trị các bệnh do sử dụng thuốc lá gây ra cũng như nguồn nhân lực bị mất do tỷ lệ mắc và tử vong do thuốc lá gây ra.

Ở một số quốc gia, trẻ em từ các hộ gia đình nghèo được thuê làm nghề trồng thuốc lá để tăng thu nhập cho gia đình. Những người nông dân trồng thuốc lá cũng phải đối mặt với một số rủi ro về sức khỏe, trong đó có chứng “bệnh thuốc lá xanh”.

Giám sát là chìa khóa

Giám sát hiệu quả theo dõi mức độ và đặc điểm của dịch thuốc lá và chỉ ra cách tốt nhất để thực hiện các chính sách. Chỉ 1 trong 3 quốc gia, đại diện cho 38% dân số thế giới, giám sát việc sử dụng thuốc lá bằng cách lặp lại các cuộc điều tra thanh niên và người lớn đại diện trên toàn quốc ít nhất 5 năm một lần.

Các biện pháp chính để giảm nhu cầu về thuốc lá: Khói thuốc chết người; Khói thuốc thụ động là khói bay vào không gian kín khi mọi người đốt các sản phẩm thuốc lá như thuốc lá điếu, chậu rửa vệ sinh và ống nước; Không có mức phơi nhiễm an toàn với khói thuốc lá thụ động, nguyên nhân gây ra hơn 1,2 triệu ca tử vong sớm mỗi năm và các bệnh tim mạch và hô hấp nghiêm trọng; Gần một nửa số trẻ em thường xuyên hít thở không khí bị ô nhiễm bởi khói thuốc ở những nơi công cộng, và 65.000 trẻ em tử vong mỗi năm vì các bệnh do khói thuốc thụ động; Ở trẻ sơ sinh, nó làm tăng nguy cơ mắc hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh. Ở phụ nữ mang thai, nó gây ra các biến chứng thai nghén và sinh con nhẹ cân.

Luật không khói thuốc bảo vệ sức khỏe của những người không hút thuốc và rất phổ biến, vì chúng không gây hại cho việc kinh doanh và khuyến khích người hút thuốc bỏ thuốc.

Cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh hoạt động

Các cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh hoặc đồ họa lớn, bao gồm cả bao bì đơn giản, với thông điệp gây ấn tượng mạnh có thể thuyết phục những người hút thuốc bảo vệ sức khỏe của những người không hút thuốc bằng cách không hút thuốc trong nhà, tăng cường tuân thủ luật cấm hút thuốc và khuyến khích nhiều người bỏ thuốc lá hơn.

Các nghiên cứu cho thấy những cảnh báo bằng hình ảnh làm tăng đáng kể nhận thức của mọi người về tác hại của việc sử dụng thuốc lá.

Các chiến dịch truyền thông đại chúng cũng có thể làm giảm nhu cầu về thuốc lá bằng cách thúc đẩy việc bảo vệ những người không hút thuốc và bằng cách thuyết phục mọi người ngừng sử dụng thuốc lá.

Cấm quảng cáo thuốc lá tiêu thụ thấp hơn

Các lệnh cấm toàn diện đối với quảng cáo, khuyến mại và tài trợ thuốc lá có thể làm giảm tiêu thụ thuốc lá. Lệnh cấm toàn diện bao gồm cả hình thức quảng cáo trực tiếp và gián tiếp. Các hình thức trực tiếp bao gồm, trong số những hình thức khác, quảng cáo trên truyền hình, đài phát thanh, ấn phẩm in ấn, bảng quảng cáo và gần đây là trên các nền tảng truyền thông xã hội khác nhau. Các hình thức gián tiếp bao gồm, trong số các hình thức khác, chia sẻ thương hiệu, mở rộng thương hiệu, phân phối miễn phí, giảm giá, trưng bày sản phẩm tại điểm bán, tài trợ và các hoạt động khuyến mại giả mạo như các chương trình trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.

Thuế có hiệu quả trong việc giảm sử dụng thuốc lá

Thuế thuốc lá là cách hiệu quả nhất để giảm việc sử dụng thuốc lá và chi phí chăm sóc sức khỏe, đặc biệt là ở thanh niên và những người có thu nhập thấp, đồng thời tăng doanh thu ở nhiều quốc gia. Việc tăng thuế cần phải đủ cao để đẩy giá cả lên trên mức tăng thu nhập. Giá thuốc lá tăng 10% làm giảm tiêu thụ thuốc lá khoảng 4% ở các nước thu nhập cao và khoảng 5% ở các nước thu nhập thấp và trung bình.

Mặc dù vậy, việc áp dụng thuế thuốc lá cao là biện pháp ít được thực hiện nhất trong số các biện pháp kiểm soát thuốc lá hiện có.

Người sử dụng thuốc lá cần giúp đỡ để bỏ thuốc lá

Các nghiên cứu cho thấy, ít người hiểu được những rủi ro sức khỏe cụ thể của việc sử dụng thuốc lá. Tuy nhiên, khi những người hút thuốc lá nhận thức được sự nguy hiểm của thuốc lá thì hầu hết đều muốn bỏ thuốc lá. Nếu không có hỗ trợ cai nghiện, chỉ 4% số nỗ lực bỏ thuốc lá sẽ thành công.

Sự hỗ trợ chuyên nghiệp và các loại thuốc cai thuốc đã được chứng minh có thể tăng gấp đôi cơ hội bỏ thuốc lá thành công của người dùng thuốc lá.

Phải chấm dứt việc buôn bán bất hợp pháp các sản phẩm thuốc lá

Việc buôn bán bất hợp pháp các sản phẩm thuốc lá gây ra những lo ngại lớn về sức khỏe, kinh tế và an ninh trên toàn thế giới. Người ta ước tính rằng cứ 10 điếu thuốc lá và các sản phẩm thuốc lá được tiêu thụ trên toàn cầu thì có 1 người là bất hợp pháp. Thị trường bất hợp pháp được hỗ trợ bởi nhiều đối tượng khác nhau, từ những người buôn bán nhỏ đến các công ty thuốc lá lớn, và trong một số trường hợp, mạng lưới tội phạm thậm chí có tổ chức liên quan đến buôn bán vũ khí và người.

Tránh thuế (licit) và trốn thuế (bất hợp pháp) làm suy yếu hiệu quả của các chính sách kiểm soát thuốc lá, đặc biệt là thuế thuốc lá cao hơn.

Ngành công nghiệp thuốc lá và những người khác thường lập luận rằng thuế sản phẩm thuốc lá cao dẫn đến trốn thuế. Tuy nhiên, kinh nghiệm của nhiều nước cho thấy buôn bán bất hợp pháp có thể được giải quyết thành công ngay cả khi thuế và giá thuốc lá được tăng lên.

Ngăn chặn buôn bán bất hợp pháp các sản phẩm thuốc lá là một ưu tiên sức khỏe và có thể đạt được. Nhưng để làm được như vậy đòi hỏi phải cải thiện hệ thống quản lý thuế quốc gia và địa phương và hợp tác quốc tế. Nghị định thư FCTC của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nhằm loại bỏ buôn bán bất hợp pháp các sản phẩm thuốc lá (ITP) đề ra một loạt các biện pháp và can thiệp quan trọng để giảm sử dụng thuốc lá cũng như các hậu quả kinh tế và sức khỏe của nó.

Các sản phẩm thuốc lá và nicotine mới và mới nổi

Sản phẩm thuốc lá được làm nóng (HTPs), HTP cũng giống như tất cả các sản phẩm thuốc lá khác, vốn độc hại và chứa chất gây ung thư. Chúng phải được đối xử như bất kỳ sản phẩm thuốc lá nào khác khi đề ra các chính sách về HTP. HTP tạo ra bình xịt chứa nicotin và các hóa chất độc hại khi đốt nóng thuốc lá hoặc kích hoạt thiết bị có chứa thuốc lá. Ví dụ, bao gồm các thiết bị hóa hơi iQOS, Ploom, glo và PAX. Các bình xịt được người dùng hít vào trong quá trình hút hoặc hút thuốc liên quan đến thiết bị. Chúng chứa nicotine chất gây nghiện cao, phụ gia không phải thuốc lá và thường có hương vị.

Trong những năm gần đây, HTP đã được quảng cáo là sản phẩm ‘giảm tác hại’ và/hoặc sản phẩm có thể giúp mọi người bỏ hút thuốc lá thông thường. HTPs khiến người dùng tiếp xúc với khí thải độc hại, nhiều chất gây ung thư và hiện tại không có đủ bằng chứng cho thấy chúng ít gây hại hơn thuốc lá thông thường. Hiện tại, cũng không có đủ bằng chứng về tác động của khí thải cũ do HTPs tạo ra, mặc dù khí thải từ các sản phẩm này chứa các hóa chất độc hại và có khả năng gây hại (1).

Thuốc lá điện tử

Hệ thống phân phối nicotin điện tử (ENDS) và hệ thống phân phối không chứa nicotin điện tử (ENNDS), thường được gọi là thuốc lá điện tử, là các thiết bị làm nóng chất lỏng để tạo ra bình xịt sau đó được người dùng hít vào, chúng có thể có hoặc không nicotin. Các thành phần chính của dung dịch theo thể tích là propylene glycol, có hoặc không có glycerol và các chất tạo hương. Thuốc lá điện tử không chứa thuốc lá nhưng gây hại cho sức khỏe và không an toàn. Tuy nhiên, còn quá sớm để đưa ra câu trả lời rõ ràng về tác động lâu dài của việc sử dụng hoặc tiếp xúc với chúng.

Thuốc lá điện tử đặc biệt rủi ro khi trẻ em và thanh thiếu niên sử dụng. Nicotine rất dễ gây nghiện và não bộ của những người trẻ tuổi phát triển đến độ tuổi giữa hai mươi.

Sử dụng ENDS làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim và rối loạn phổi. Chúng cũng gây ra những rủi ro đáng kể cho phụ nữ mang thai sử dụng chúng, vì chúng có thể gây hại cho thai nhi đang phát triển.

Quảng cáo, tiếp thị và quảng bá ENDS đã phát triển nhanh chóng, thông qua các kênh phụ thuộc nhiều vào internet và phương tiện truyền thông xã hội. Phần lớn hoạt động tiếp thị xung quanh các sản phẩm này làm dấy lên lo ngại về các tuyên bố lừa dối về sức khỏe, tuyên bố lừa dối về hiệu quả cai thuốc và nhắm mục tiêu đến giới trẻ (đặc biệt là sử dụng hương liệu).

ENDS/ENNDS không nên được quảng bá như một biện pháp hỗ trợ cai nghiện cho đến khi có bằng chứng thích hợp và cộng đồng y tế công cộng có thể đồng ý về hiệu quả của các sản phẩm cụ thể đó. Trong trường hợp ENDS và ENNDS không bị cấm, WHO khuyến nghị rằng các sản phẩm được quản lý phù hợp với bốn mục tiêu chính: Ngăn chặn sự bắt đầu của ENDS/ENNDS bởi những người không hút thuốc, trẻ vị thành niên và các nhóm dễ bị tổn thương; Giảm thiểu rủi ro sức khỏe cho người sử dụng ENDS/ENNDS và bảo vệ những người không phải người dùng tiếp xúc với khí thải của họ; Ngăn chặn các tuyên bố về sức khỏe chưa được chứng minh về ENDS/ENNDS; và Bảo vệ kiểm soát thuốc lá khỏi tất cả các lợi ích thương mại và các quyền lợi khác liên quan đến ENDS/ENNDS, bao gồm cả các lợi ích của ngành công nghiệp thuốc lá.

Phản hồi của WHO

Quy mô của thảm kịch kinh tế và con người mà thuốc lá gây ra thật đáng kinh ngạc, nhưng nó cũng có thể ngăn ngừa được. Big Tobacco - cùng với tất cả các nhà sản xuất sản phẩm thuốc lá - đang đấu tranh để đảm bảo che giấu các mối nguy hiểm từ sản phẩm của họ, nhưng chúng tôi đang đấu tranh lại: Năm 2003, các nước thành viên của WHO đã nhất trí thông qua Công ước khung của WHO về kiểm soát thuốc lá (WHO FCTC). Có hiệu lực từ năm 2005, nó hiện có 182 thành viên bao gồm hơn 90% dân số thế giới.

WHO FCTC là một cột mốc quan trọng trong việc thúc đẩy sức khỏe cộng đồng. Đây là một hiệp ước dựa trên bằng chứng tái khẳng định quyền của mọi người đối với tiêu chuẩn sức khỏe cao nhất, cung cấp các khía cạnh pháp lý cho hợp tác y tế quốc tế và đặt ra các tiêu chuẩn cao để tuân thủ. Tăng cường thực hiện hiệp ước được đặc biệt đưa vào Chương trình nghị sự 2030 vì các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDG) như Mục tiêu 3.a.

Vào năm 2007, WHO đã giới thiệu một cách thực tế, hiệu quả về chi phí để mở rộng quy mô thực hiện các điều khoản giảm nhu cầu chính của WHO FCTC trên cơ sở: MPOWER. Mỗi biện pháp MPOWER tương ứng với ít nhất 1 điều khoản của Công ước khung của WHO về kiểm soát thuốc lá.

Các biện pháp 6 MPOWER là: (1) Giám sát các chính sách phòng chống và sử dụng thuốc lá; (2) Bảo vệ mọi người khỏi việc sử dụng thuốc lá; (3) Giúp đỡ để bỏ thuốc lá; (4) Cảnh báo về sự nguy hiểm của thuốc lá; (5) Thực thi lệnh cấm quảng cáo, khuyến mại và tài trợ thuốc lá; (6) Tăng thuế thuốc lá.

WHO đã theo dõi các chính sách của MPOWER từ năm 2007. Để biết thêm chi tiết về những tiến bộ đạt được trong việc kiểm soát thuốc lá ở cấp độ toàn cầu, khu vực và quốc gia, vui lòng tham khảo loạt báo cáo của WHO về dịch thuốc lá toàn cầu. Brazil và Thổ Nhĩ Kỳ là hai quốc gia duy nhất thực hiện đầy đủ tất cả các biện pháp MPOWER ở mức thành tích cao nhất.

Báo cáo của WHO về đại dịch thuốc lá toàn cầu 2019: Đề nghị giúp đỡ để bỏ thuốc lá là báo cáo thứ bảy trong một loạt các báo cáo của WHO theo dõi tình trạng của dịch thuốc lá và các biện pháp can thiệp để chống lại nó.

Nghị định thư xóa bỏ buôn bán bất hợp pháp các sản phẩm thuốc lá yêu cầu một loạt các biện pháp liên quan đến chuỗi cung ứng thuốc lá, bao gồm cấp phép nhập khẩu, xuất khẩu và sản xuất các sản phẩm thuốc lá; việc thiết lập các hệ thống theo dõi và truy tìm nguồn gốc và áp dụng các biện pháp trừng phạt hình sự đối với những người chịu trách nhiệm về buôn bán bất hợp pháp. Nó cũng tìm cách hình sự hóa các hành động như sản xuất bất hợp pháp và buôn lậu qua biên giới. Nghị định thư xóa bỏ buôn bán bất hợp pháp các sản phẩm thuốc lá, Nghị định thư đầu tiên của Công ước, được thông qua vào tháng 11 năm 2012 tại phiên họp thứ năm của Hội nghị các bên ở Seoul, Hàn Quốc và có hiệu lực vào tháng 9 năm 2018. Nghị định thư được tính 58 Bên, cho đến nay.

Ngày Thế giới Không Thuốc lá được tổ chức hàng năm trên toàn thế giới vào ngày 31 tháng 5. Lễ kỷ niệm hàng năm này thông báo cho công chúng về sự nguy hiểm của việc sử dụng thuốc lá, hoạt động kinh doanh của các công ty thuốc lá, WHO đang làm gì để chống lại nạn dịch thuốc lá và những gì mọi người xung quanh thế giới có thể làm gì để đòi quyền được hưởng sức khỏe và cuộc sống lành mạnh và bảo vệ các thế hệ tương lai.

 

Anh Cao (Nguồn: who.int)